|
"Ali
Tisa je istinska u mom životu
I njoj se ne mogu dodati reči
Koje se za pesme izmišljaju.
I ja to neću:
I Tisa neče više da teče kroz moju pesmu.
Jer teče duboko kroz moj život."
(Stevan
Raićković, Tisa II)
|
Svoj, skoro hiljadu
kilometara dug tok Tisa započinje u Ukrajini kao Bela i Crna Tisa koje se
spajaju kod grada Rahiva. Izvori su u severoistočnim Karpatima, na
velikim visinama, i u gornjem toku Tisa ima karakter tipične planinske
reke, bez značajnog zagađenja.
U
svom donjem toku Tisa je tipična ravnicarska reka (siroka i mirna, sa
velikom količinom materijala koji sa sobom nosi i meandrira). Uliva se u
Dunav kao njegova leva pritoka u blizini Titela. Korito reke Tise u njenom
donjem toku predstavlja prirodnu granicu između Bačke i Banata. Sa
Dunavom je spojena još i kanalom Dunav-Tisa-Dunav.
Po
radovima našeg čuvenog geografa, akademika Pavla Vujevića, rečni
sliv Tise ima površinu od 153200 km2. Reka Tisa je imala tok dužine 1492 km
koji je skraćen velikim radovima na regulisanju rečnog korita i sada
iznosi 977 km. Tokom regulacije, najveći broj meandara Tise je veštackim
putem odsečen od reke, a od njih su nastale mrtvaje (umrtvljeni meandri).
Mrtvaje oko Tise se nazivaju "Mrtva Tisa" ili "Stara Tisa"
i bogate su kvalitetnom vodom jer nema industrije i zagađivača u
neposrednoj blizini, a i nije ni u kakvoj vezi sa rečnim tokom.
Tisa navodnjava značajnu površinu Centralne Evrope - njen sliv se
prostire kroz Ukrajinu, Slovacku, Rumuniju, Mađarsku i Jugoslaviju.
Polovina slivnog područja Tise u Mađarskoj je pod zaštitom (umrtvljeni
meandri predstavljaju najveću prirodnu vrednost), a druga polovina
predstavlja obradivo zemljište.
Na
ovoj reči se moze uočiti i retka pojava cvetanja vode. Vodeni
cvetovi su prastare grupe insekata, karakteristične po masovnom
pojavljivanju (rojenju) koje nauka još uvek ne može najbolje da objasni. Kod
nas je najpoznatija vrsta ove neobične grupe Tiski cvet (Palngenia
longicauda). Zbog svoje izrazene osetljivosti na promenu sredine, vodeni
cvetovi se koriste kao bioindikatori, jer na osnovu svog prisustva i brojnosti
određuju stepen zagadjenja, odnosno, kvalitet vode.
Nažalost, brojna
industrijska postrojenja koja svoje otpadne vode ispustaju u Tisu, doprinose
relativno velikoj zagađenosti ove reke. Sem "redovnog" zagađenja,
posebnu opasnost predstavljaju slučajne nezgode, kao sto je pre tri
godine došlo do izlivanja cijanida u Tisu koji je u velikoj meri ugrozio živi
svet u i oko reke.
|
